Dunyoning eng nufuzli tibbiyot jurnallaridan biri bo‘lgan The Lancet xalqaro komissiyasi demensiyaning oldini olish va parvarishlash bo‘yicha yangilangan hisobotini e’lon qildi. Yetakchi epidemiolog va nevrologlar quvonarli xulosaga keldilar: dunyo bo‘ylab barcha demensiya holatlarining qariyb 45 foizi inson butun hayoti davomida nazorat qilishi mumkin bo‘lgan omillar bilan bog‘liq.
Hayot davomidagi 14 ta asosiy xavf omili
Bosh miya salomatligiga bevosita ta’sir qiluvchi omillar ro‘yxatiga olimlar 14 ta asosiy ko‘rsatkichni kiritdilar. Ularda jismoniy salomatlik bilan bir qatorda sezgi a’zolari holati va ijtimoiy muhitga alohida urg‘u berilgan:
- Eshitish va ko‘rish qobiliyatini to‘g‘rilash: o‘rta yoshda eshitish zaiflashuviga o‘z vaqtida e’tibor qaratish kognitiv faoliyat pasayishining oldini oladi;
- Ijtimoiy yakkalanish va yolg‘izlik: jonli muloqot va jamoaviy hayotda faol ishtirok etish neyronlararo aloqalarni mustahkamlaydi;
- Yurak-qon tomir tizimini nazorat qilish: qon bosimi, qand va xolesterin miqdorini me’yorda ushlab turish miya tomirlarini himoya qiladi;
- Muntazam harakat va sog‘lom uyqu: har kungi sayr, badantarbiya va sifatli uyqu bosh miya to‘qimalarining tabiiy yangilanishini ta’minlaydi.
Passivlikdan faol profilaktikaga
Olimlarning asosiy ta’kidi shuki, demensiya keksalikning muqarrar oqibati emas. Sog‘lom turmush tarzi va intellektual faollik xastalik boshlanishini yillarga kechiktirishi yoki uning oldini olishi mumkin.
Hamroh markazlarida amaliy yondashuv
Toshkentdagi Hamroh «Yangi kun» kunduzgi markazi va bepul ijtimoiy klublarining dasturlari aynan ushbu xalqaro tavsiyalar asosida yo‘lga qo‘yilgan: davolovchi gimnastika, art-terapiya, stol o‘yinlari va iliq choy ustidagi suhbatlar keksa avlod vakillarining yolg‘izlanib qolmasligiga xizmat qiladi.